ضماد نمايند از ادويهء حارّه مثل خزميان و حبّ الغار و قسط و آب برگ سداب . [ صداع دموى ] چنانچه صداع به واسطهء غلبهء دم بوده باشد علامتش حمرت وجه و چشم ، و نفخ روى و پلك‌ها ، و ثقل عظيم در سر ، و درور عروق « 16 » و زدن شرايين [ است ] ، و ظاهر شدن حالتى كه شبيه به خواب بوده باشد با وجود كم‌خوابى ، و عظم نبض و گرم بودن بول . علاجش اوّلا تليين طبيعت است به مطبوخ فواكه كه اخذ شده باشد از عنّاب ، اجاص ، نيشوق ، سفستان ، تمر هندى ، بنفشه ، شاهترهء خشك ، ترنجبين . و حقنه نمايند از ادويهء معموله . و فصد قيفال و حجامت ساق در اين مقام از جملهء وجوب است . و بياشامند ماء الشّعير . و هرگاه در چنين صداعى سرفه بوده باشد غذا آش شورباى كم گوشت - كه در او ريخته شود قدرى سكنجبين - ميل كنند . استنشاق نمايد صاحب صداع ، آبى را كه اخذ شده باشد از برگ كاهو و كدو و روغن گل و شيردختر . و لخلخه نمايند از آب خيار و كاهو و گشنيز تازه و سركه . [ صداع صفراوى ] و هرگاه بوده باشد از صفرا ، علامتش استراحت از اشياى بارده و خشكى دماغ و عطش و تلخى دهان و بىخوابى و سرعت نبض و صفاى قاروره و زردى روى است . علاجش به كلّ چيزى است كه ذكر شده در علاج دموى ، به علاوهء مطبوخى از هليلهء زرد و آلوى بخارايى و عنّاب و اصل السّوس محكوك با تمر هندى و سپستان و خيار چنبر « 17 » و شير خشت .

--> ( 16 ) . درور هم به معناى روان شدن شير و عرق و غيره است و هم به معناى امتلاء و پر شدن رگ‌ها از خون . پيداست كه درور در اينجا در معناى دوّم به كار رفته است . ( 17 ) . در اينجا مراد از خيار چنبر ، فلوس خيار شنبر است . اگرچه خيار شنبر در تحفهء حكيم مؤمن و مخزن الادويه معرّب خيار چنبر شمرده شده است ، نبايد از نظر دور داشت كه در همين متون خيار چنبر نام ديگر گياه خيارزه يا قثاء نيز هست كه در تيره و ريخت‌شناسى و افعال و خواص ، بسى با خيار شنبر متفاوت است . خيار شنبر ( Cassia fistula L . درخت تناورى است از تيرهء گل ارغوان ( Caesealpinaceae ) كه شكوفه‌هاى زرد روشن و سپس ميوه‌هاى دراز استوانه‌اى مشخصهء آن است و فلس‌ها يا پرّه‌هاى خشبى آن ( به نام فلوس خيار شنبر ) در طبّ سنتى در درجهء اوّل گرم و تر ، و محلّل و مليّن شمرده مىشود و همراه با ادويهء مناسب هر خلطى مسهل آن خلط ، و مسكّن حدّت خون و مسهل به رفق است و جهت تفتيح سدّهء جگر و تب‌هاى حارّه و رفع سدّهء امعاء و زحير و مغص مفيد است ( تحفهء حكيم مؤمن ) ، درحالىكه قثاء يا خيارزه يا خيار چنبر گياه علفى يك ساله‌اى است از گونه‌هاى جنس Cucumis از تيرهء كدو ( Cucurbitaceae كه هم خانوادهء خيار خوراكى معمولى است ، و در طبّ سنتى در آخر -